Fundacja Porozumienie Wzgórz Dalkowskich oraz Fundacja Ekologiczna „Zielona Akcja” zapraszają do zapoznania się z projektem „Historie drzewami pisane”.

Projekt realizowany będzie na terenie 12 gmin woj. dolnośląskiego i lubuskiego Wzgórz Dalkowskich, tj. Bytom Odrzański, Nowe Miasteczko, Kożuchów, Brzeźnica, Niegosławice, Szprotawa, Gaworzyce, Grębocice, Radwanice, Polkowice, Żukowice, Jerzmanowa. Zaangażuje on społeczności lokalne i samorządy w czynne działania na rzecz zadrzewień śródpolnych obszarów wiejskich.

Projekt ma na celu zwrócenie uwagi na znaczenie przyrodnicze i kulturowe zadrzewień przyrodniczych i śródpolnych związanych z krajobrazem Wzgórz Dalkowskich. Szczególna uwaga zostanie zwrócona na aleje drzew liściastych i owocowych, które jeszcze do niedawna stanowiły ważny element krajobrazu na tym terenie.

Od lat 80-tych obserwuje się zanik istotnych elementów krajobrazu alei śródpolnych i wzdłuż dróg komunikacyjnych. W ostatnich latach masowe wycinki i zabiegi przycinania drzew spowodowały bezpowrotną utratę wartościowych elementów krajobrazu wiejskiego. Tradycja obsadzania dróg w pobliżu wsi wywodzi się z XIX wieku. Wówczas zwyczajowo folwarki i majątki ziemskie obsadzały drzewami liściastymi drogi lokalne, trakty i gościńce. Jeszcze w latach 70-tych na obszarze Wzgórz Dalkowskich odnotowano ponad 50 alei, obecnie zachowało się ich 20, z reguły w bardzo złym stanie. Podobne drogi śródpolne obsadzone jabłoniami, czereśnią i śliwą zachowały się na niewielkich odcinkach w stanie cząstkowym. Przyczyny takiego stanu to masowa wycinka, rozjeżdżanie ciężkim rolniczym sprzętem, podpalanie, zaorywanie alei z powodu zwiększenia powierzchni pół upranych, obumieranie z powodu braku pielęgnacji i chorób.
Tymczasem w Niemczech ochroniono 2000 alei o długości 5400 km. jako dobro kultury, w Skandynawii od wielu lat realizuje się projekty nasadzeń alei wzdłuż dróg lokalnych jako pasy ochronne zadrzewień śródpolnych.
W Polsce poważnym problemem jest brak wiedzy o wartościach przyrodniczych i kulturowych zadrzewień.

Z inicjatywą realizacji projektu wystąpili mieszkańcy Wzgórz Dalkowskich zaniepokojeni złym stanem alei drzew przy drogach lokalnych i zadrzewień śródpolnych. W 2007 i 2008r. Opracowano dokumentacje przyrodnicze, które potwierdziły zły stan zadrzewień i negatywny wpływ tego zjawiska na zachowanie krajobrazu, biocenoz i korytarzy ekologicznych.

Cele projektu:

• Upowszechnianie wiedzy o znaczeniu zadrzewień przyrodniczych i śródpolnych wśród społeczności Wzgórz Dalkowskich i mieszkańców woj. lubuskiego i dolnośląskiego
• Budowanie społecznego zaangażowania w działania na rzecz ochrony wartości przyrodniczych i krajobrazowych zadrzewień na obszarach wiejskich
• Wdrażanie praktycznych form ochrony i rewitalizacji zadrzewień na obszarze Wzgórz Dalkowskich

Działania projektu skierowane są do szkół, samorządów i społeczności lokalnych Wzgórz Dalkowskich, polegają one na zinwentaryzowaniu najciekawszych alej i zadrzewień wzdłuż dróg lokalnych, ochronie najcenniejszych odcinków, odtwarzaniu wybranych zadrzewień. Część działań zostanie skierowana do społeczności lokalnych – mieszkańcy zostaną poinformowani o znaczeniu zadrzewień, będą mogli wziąć udział w nasadzeniach realizowanych w sąsiedztwie miejscowości.

Działania przewidziane w ramach projektu:

1. Warsztaty dla nauczycieli. W celu przygotowania szkół do udziału w projekcie odbędą się trzy warsztaty:

   • warsztat stacjonarny poświęcony walorom przyrodniczym Wzgórz Dalkowskich oraz przygotowaniu do udziału w projekcie

   • warsztat stacjonarny poświęcony prowadzeniu zajęć terenowych w oparciu o aleje i zadrzewienia przydrożne i śródpolne

   •  warsztat w terenie poświęcony znaczeniu zadrzewień, rozpoznawaniu podstawowych gatunków, prowadzeniu inwentaryzacji
     
     W celu przygotowania nauczycieli do prowadzenia zajęć terenowych w oparciu o najbliższe środowisko oraz wykonania praktycznych działań inwentaryzacyjnych przekażemy nauczycielom materiały edukacyjne, w tym przewodniki, mapy i instrukcje inwentaryzacji.

2. Przeprowadzenie inwentaryzacji zadrzewień śródpolnych w terenie przez zespoły szkolne biorące udział w projekcie. Nauczyciele wraz zespołami uczniów wybiorą i krotko opiszą kilka najciekawszych pod względem przyrodniczym i krajobrazowym alej znajdujących się w sąsiedztwie szkół lub na terenie gminy. Będą mogli korzystać ze wsparcia merytorycznego pracowników Fundacji Ekologicznej „Zielona Akcja”.

3. Opracowania inwentaryzacyjne wraz z planem opieki nad alejami wezmą udział w konkursie „Strażnik przyrody Wzgórz Dalkowskich”. Najlepsze prace otrzymają nagrody rzeczowe, a szkoły które przeprowadzą działania chroniące aleje /np. posprzątanie śmieci, obserwacje przyrodnicze, zajęcia edukacyjne, dosadzanie odpowiedniego materiału, poinformowanie rodziców o znaczeniu zadania/ otrzymają dodatkowo certyfikat „Strażnika przyrody Wzgórz Dalkowskich”.

4. Wykonanie nasadzeń drzew na terenie przyszkolnym. Jesienią br. Fundacja będzie dysponować niewielką ilością drzew liściastych i owocowych, które szkoły będą mogły nasadzić na swoim terenie lub w okolicy.

5. Warsztaty dla sołtysów, liderów lokalnych, organizacji oraz mieszkańców. W każdej z 12 gmin zostanie przeprowadzony warsztat przedstawiający korzystny wpływ zadrzewień na zachowanie krajobrazu, wartości kulturowych i gospodarkę rolną Wzgórz Dalkowskich. W trakcie warsztatów zaprezentowane zostaną również wyniki szkolnych inwentaryzacji i zasady tworzenia zadrzewień śródpolnych. Uczestnicy zajęć otrzymają broszury informacyjne i materiały warsztatowe. W trakcie warsztatów zostaną wybrane miejsca do wykonania nasadzeń śródpolnych i przydrożnych.

6. Wdrażanie praktycznych form ochrony alei i zadrzewień śródpolnych. Wprowadzenie do planów zagospodarowania przestrzennego wniosków dot. ochrony najcenniejszych zadrzewień przydrożnych i śródpolnych na terenach gmin w formie pomnika przyrody alei zabytkowej lub miejsca występowania chronionego gatunku siedliska w ramach Natury 2000.

7. Organizacja dwóch regionalnych konferencji dla samorządów, przedstawicieli gmin, służb komunalnych, służb ochrony przyrody, służb drogowych w celu zaprezentowania dobrych przykładów odtwarzania zadrzewień, uwarunkowań prawnych, możliwości kompensacji, zaprezentowania projekty.

8. Zaplanowano wydanie publikacji informacyjnej „Chroń zadrzewienia przydrożne i śródpolne” oraz publikacji „Aleje śródpolne – historie drzewami pisane”